|
صفحه اصلي آرشيو فارسي در باره ما لينکها |
|
شاعير اسماعيل
جميلي ايله ادبيات حاقدا موصاحيبه
موصاحبه ائدن: صمد پورموسوي سوال – سلام
اسماعيل بَي من سيزي يورمادان بير باشا
سوآللارا کئچمک فيکرينده يم. بيرينجي سوال
اولاراق سوروشماق ايسته ييرم سيزجه
دونيادا معاصر ادبياتين دورومو و خصوصيت
لري نه دير ؟ جواب – سيزه و اوخوجولارا اؤز
سايغي و سلاملاريمي بيلديريره م.
سوالينيزين جوابيني بير باشا وئرمک بير آز
چتين دير. چونکو بيز بير ميللت کيمي
چاليشيريق ياشاياق. بير ميللت کيمي
ياشامادان، او ميللتين وارليغيني،
دولتيني قورمادان معاصر دونيادان
دانيشماق چتين دير. معاصر دونيانين
ادبياتي سوييه سينه قالخيب اوندان تاثير
آليب چاغداش اولماق زوردور. نييه کي بو
فردي شکيلده بير انسانين گؤردويو ايشلردن
آسيلي دئييل. اما بونلارا باخماياراق
گونئي آذربايجاندا گئدن پروسس ده، دونيا
معاصر ادبياتينين آياق ايزلريني گؤروروک،
اؤزه لليکله يئني نسيلده. بونلار اللريندن
گلديگي قدر شابلون ادبياتدان اوزاق
اولماغا چاليشيرلار. يعني يازيلميش
کونولاري بير داها کؤچورمه ييب و گئديلميش
يوللاري بير داها گئتميرلر. بوتون چاليشمالار بو گونکو
ايستک لره جواب اولماليدير. گونئي
آذربايجاندا اؤنجه ليگي اولان شئي بيزيم
ملي وارليغيميزين قورونماسيدير. بونا
گؤره ده ادبياتبن چوخ آغير يوکو واردير.
چونکو گون ادبياتي انسانلارين تجربه
حاللاري اولا – اولا، انسانلارين دويغو و
دوشونجه لريني (هونري بير ديلله)
جانلانديرا – جانلانديرا اه ن اساس مقصدي
بير ملتي نئجه واردي ائله جه ياشاتماسي،
بيان ائتمه سيدير. يعني بيزيم ميللي
وارليغيميزي ياشادان ادبيات اولمالي دير. من ادبيات دئينده بو سازلا سؤز
آنلامينا دا گلير چونکو منجه بيزيم ميللي
موسيقيميزده ادبياتيميزين بير پارچاسي
دير. ديله گلمز، سؤزه سيغماز دويغولاري
ميللي موسيقيميزبيان ائله يير. بو گون بيز
گونئيده معاصر ادبياتدان دانيشيريق سا،
بيز دونيادا گئدن پروسئسي اوندان عينا
گؤزله مه مَلي ييک. چونکو اونون آرخاسيندا
دوران ميللي بير قوروم يوخدور. بلکه
توپلومدا اولان لازيمي قوه لر بيزيم
ادبياتيميزين قارشيسيندا صف چکيب لر.
اونون ديرچلمه سينه يوخ، آرادان گئتمه
سينه چاليشيرلار. مين بير يول ايله بو
مللتي فيزيکي ده اولماسا ميللي روح
آچيسيندان يوخ ائله مه يه چاليشيرلار.
اونا گؤره ده اؤزه لليکله ياخين زاماندا
چوخ آغير شرايط يارانيبدي. يعني ايللر
قاباق بدوي اوروپا توپلوملاريندا آز قالا
آزاد اولان شئي لر ايندي 21 – اينجي عصرده
بيزيم توپلومدا ياساق دير. اؤز ايش
يئرينه، اؤز ائولادينا اؤز آدلاريني بئله
ايسته ديگين کيمي قويا بيلميرسن، قالسين
هله ادبي فعاليته. بئله بير دورومدا ساغ
اولسونلار يئني نسيل چوخ ياخشي چاليشير.بونلار
آذربايجان سئوداليلاريديرلار بوتون بو
چاليشمالارين ياني سيرا چاغداش اؤلچولري
ده اؤيره نيرلر و بوگونکو دونيادا گئدن
ادبي پروسس ده ده اؤزلريني گؤسترمه يه
چاليشيرلار يازيلي ادبياتيميزا باخاندا
گنج يازيچيلاردان گؤزه ل شعر و ناغيل
نمونه لري گؤره بيليريک. درگي لر چوخ سوييه
لي دير. کئچميش ده کيلر ايله
قارشيلاشديرمالي دئييل. بونلار مني چوخ
سئوينديرير. بيليره م کي چيتين شرايط ده
چاليشيرلار. من اونلاري آلقيشلاييرام و
هاميسينا اوغورلار آرزولاييرام. سوال- کلاسيک
ادبياتين اصوللاري نه دير؟ يعني بيز دئيه
نده کلاسيک اسلوبلاردان اوزاقلاشما نه
دئمک ايسته ييريک. بو اسلوبلار
هانسيلاردير؟ جواب – منجه کلاسيک و يئني نين
فرقي آنلامدادير فورمدا دئييل. يعني اولا
بيلر سيز يئني بير فورمدا کلاسيک
موضوعلاري يازاسيز يادا حتي هئجا وزنينده
چوخ معاصر کونولاري دانيشاسيز. يعني اولا
بيلر بيري سربست شعر يازا اما بونون
معناسي او شعرين يئني اولماسي دئييل. من
اؤزوم يازيدا، شعرده اولان دوشونجه يه
اؤنم وئريره م، اونون قاليبينا يوخ. اونا
گؤره ده منجه بو گون بيز کلاسيک اؤلچولرده
چاغداش شعر يازا بيلريک. دئيه بيلمه ريک ” عروض ”
يازساق کؤهنه دي، ” سربست ” يازساق يئني
دي. اؤنملي اولان يازيداکي بويا، فضا،
دونيا گؤروشو و چاغداش اؤلچولردي. بونلار
اولسا يازييا معاصر دئيه ريک. يوخسا قاليب
سينيبدي، وزني يوخدو، قافيه سي يوخدو
مودئرن بير يازي اورتايا قويماز. باخاندا
ائله مثلا شهرياردا کلاسيک لريميزدن
ساييلير اما دقت ائله سک غزللرينده،
شعرلرينده فضولي ايله يئردن گؤيه فرقي وار.
شهريارداکي دانيشيق طرزي، يئني اسلوبلار
و رئاليزم فضولي ده يوخدور. شهريار صرافا
ياخين دير اما من صرافي کلاسيک بير شاعير
شهرياري ايسه معاصر و مدرن بير شاعير
سانيرام. شهريار اؤلچولرده ده يئني ليک لر
گتيردي. اونون تازا يوللاري وار. حتي
غزللري قديم غزللر کيمي دئييل. شمع ايله،
پروانه ايله، بزم ايله بزه نمه ييب. بلکه
فضاسي داها رئال و ده ييشيکدي. سوال – آذربايجانين
کئچميش و بو گونکو ادبياتينا باخاندا ديل
مسئله سينده چوخلو فرقلر گؤرونور. بعضا
ديلده يئني سؤزلر دوزه لينير. ديليميزه
تزه سؤزلر گلير، بعضا تورکيه تورکجه سيندن
اولدوغو کيمي گؤتورولور . بعضا قوزئي
آذربايجاندان تاثيرله نير. سيز بوگونکو
ادبياتدا گئدن ديل پروسسي ني نئجه
گؤرورسوز؟ جاواب – اولا بيلر کي گونئيده
گئدن ادبيات بعضا تورکيه ده گئدن ادبي
دوروملا يان – يانا گلير و بو تاثيرلر
اوندان قايناقلانير. اما منجه گونئيده
فورمالاشان ادبيات اؤز يئريني آلاجاقدير.
تاثيرلر اولاجاقدير طبيعي. بير زامان من
اوستاد فرزانه ايله بو حاقدا دانيشميشام.
بيزيم باشقا تورکلرين ديل و
ادبياتلاريندان نه دره جه تاثيرله نه جه
ييميز باغلي دير ملتين ساوادلانماسي و
بيلگي لنمه سينه. بيزيم ايندي
دانيشديغيميزي 20 ايل قاباق دانيشسايديق
ملت دئيردي من باش تاپميرام نه دئييرسن
اما بيلگي لنديکجه، لغت دايره سي
گئنيشلنديکجه داها ايشيتديگي کلمه لري
غريبسه مير. مثلا “ايلغيم” سؤزونون - صمد
وورغونون ياراديجيليغي ايله - آذربايجان
ادبياتينا گيرمه سي چوخ اوزون زامان دئييل.
آما چوخ گؤزل و يئرلي يئرينده بير کلمه دير.
ايندي ايشله ديريک و غريبسه ميريک ده. من اؤزوم يازاندا چاليشيرام
گوبود کلمه لردن اوزاق اولام و بيرده ائله
اولمايا کي کلمه لر گؤزه چارپالار و متني
دوشونمک چتينله شه. اما يئنه ده بيز
ادبياتيميزي قورويوب ياشاتماق اوچون سؤز
ياراديب يازماقدان باشقا چاره يوخدور.
ادبياتي هر زامان کوچه – بازار کلمه لري
ايله يازماق اولماز. يعني ايسته سک
اجتماعي - فلسفي مفهوملاردان دانيشاق
مجبوروق داها چوخ کلمه لردن يارارلاناق.
يقين کي بو کلمه لرقولاغا تانيش اولمايان
کلمه لر اولاجاق. بيز گونئي آذربايجاندا
ديليميزي مکتب لرده اوخوماديغيميزا گؤره
بعضا کوچه – بازار دانيشيق فورماسيندان
باشقا بير فورمادا دانيشاندا
قولاقلاريميز بير آز ياديرغايير. بو
يازيلار ادبي مجلس لرده و ادبي متن لرده
يازيليب تکرارلانسالار ياواش – ياواش
بونلارا دا اؤيره نه ريک. بونلارا
باخماياراق يئنه ده بيز يازيلاريميزدا او
قده ر دقتلي اولمالييق کي اوخوجو ايله ياد
دوشمه سين و يازيلاريميز باشا دوشولسون.
بير ده وار کي نه يازيريق، کيمه يازيريق.
مثلا ماهني لاردا داها چوخ راحات کلمه لر
اولمالي دي. اما اگر خاص بير طبقه اوچون
مثلا ادبياتچي لار اوچون يازيريق سا اوندا
مسئله فرقله نير. من اؤز يازيلاريمدا
بونلارا دقت ائله مه يه چاليشيرام. مثلا ”
آذربايجان سؤيله ” شعريم داها چوخ آغيز
ادبياتينا ياخين شعردير. اما باشقا شعرلر (
تزه يازديقلاريم ) او ادبياتين فورموندا
دئييل. چونکو عوموم اوچون دئييل ادبياتلا
اوغراشانلار اوچوندو. سوال – سيزين
شعرلرينيز مجليس لرده اوخونور. ائله
شعرلرينيزين بير اؤزه لليگي ده دئييملرين
يازييا کؤچمه سي دير. دئيه بيلرسينيز
سيزين ادبياتين قايناقلاري نه لردير؟ جواب – سواليزا بئله جواب وئره
بيله رم کي کلاسيک ادبياتيميزي تانيمادان
معاصر ادبياتدا بير يئره چاتماق اولماز.
يعني بيز حتي بيلمه لي ييک کي بيزيم
آشيقلار نه و نئجه يازيب لار. بيرده کي بيز
قوزئي آذربايجان و تورکيه ده کي ادبياتدان
يارارلانا بيله ريک. اوردا کئچن ادبي
تجربه لري، ادبي يوللاري اؤيره نه بيله
ريک. البته منجه شمالي آذربايجاندا
بير سئري چتين ليک لرده وار. اوردا فارسجا
و عربجه کلمه لر بيزدن چوخ ايشله نيلير.
دانيشيق ديلينده ده بو کلمه لر چوخدور.
اورانين حتي سووئت لر زاماني ادبيتلارينا
باخاندا يئرسيز يئره، لوزومو اولمادان
بعضا فارس شعرلري اينجه صنعته کئچميشدير.
بونلار گونئي ادبياتيندا ايشله ديلمير.
دوزوده بودور. بئله اولماليدير. بيز فارس و
عرب ديلي ايله تانيش اولدوغوموز اوچون اؤز
ديليميزده يازاندا قوزئي آذربايجان و حتي
تورکيه ده کي لره گؤره ديليميزي داها تميز
يازيريق. اما بيزيم ده اللريميز باغلي دير.
نه ادبي درنکلر وار، نه ادبي توپلولوقلار،
نه ديليميزده تحصيل آلا بيليريک. بيزده هر
شئي شخصي تشبوث لردير. و هر کس نه قدر
باجارير اليندن گله ني ائله يير. بونونلا
برابر بيز گونئي آذربايجاندا شفاهي
ادبياتيميزي ياخشي بيليريک.
اينسانلاريميزين قولاغينا شفاهي
ادبياتيميزدا کي سؤزلر، دئييملر و …
ياتيملي دير. بونا دقت ائله مه لي و شفاهي
ادبياتيميزي قورويوب اوندان
يارارلانمالي ييق. سوال – سيزي
يورماييم دئيه سون سواليمي سوروشوم. سيزجه
ادبيات نه درجه ده سياسي اجتماعي مسئله
لردن موستقيل اولا بيلر؟ جاواب – منجه بو يازارين
اؤزونه باغلي دير چونکو ادبيات اينسانين
حياتيندان آيري بير پارچا دئييل بلکه
معنوي حياتين بؤيوک پارچاسي دير. قاليب
بير اينسان اؤزونو نئجه دويا. اگر اؤزونو
توپلومون بير پارچاسي بيلير جمعي
ياشاماغي، جمعي آرزولاري حيس ائلييه
بيلير اونون يازديغي ادبيات دا طبيعي کي
توپلومسال بير ادبيات اولاجاق. بو تيپ ادبياتچي يا
ايندويدوآليزمين (فرديت) يئري يوخدور.
شخصي حيسسلر اولسادا يئنه توپلوما
قاييدير. بو ادبيات ميللتي ياشادير بيز
ايندي آذربايجاندا هانسي زمينه ده نه دن
يازساق بونون بيزيم ديليميزين
ياشاماسيندا سهمي وار. بو اؤزو ايله بير
ويزيوندا ايره لي گتيرير. عموميتله بيزيم
وظيفه ميز ادبياتي کيچيک توپلومدان بؤيوک
توپلوملارا آپارماقدير. اؤزوندن، اؤز
شخصي چئوره سيندن شهرينه، مملکتينه،
ميللتينه آپاريب ادبياتدان بير شفاف
پنجره کيمي موضولارا باخماق بوتون تورکجه
يازانلارين گؤره ويدير. - ساغ قالين. تورونتو - Aug. 2006 …………………………………………….. اسماعيل بي جميلي دن
سوراجاغينيز سوآللارينيزي بو آدرسه گؤنده
رين: info@yenises.org
|