آنا صحيفه    تورکجه آرشيو     يوردنت حاقينده     لينکلر

June16-2008                                                                          صفحه اصلي     آرشيو فارسي     در باره ما     لينکها

1385، خردادین بیری، آذربایجانین گئنیش قیامی مناسیبتی ایله

آذربایجان حرکاتینین

بعضی استراتژی مسئله لری

(بو یازی دورنا درنکی نین، خردادین بیری، ملی قیامین مناسیبتی ایله گئچیریلمیش سیمنارداکی دانیشیق دیر)

سس 

یونس شاملی

خردادین بیری 1385ده، قیامی کی، بیزی بوگون بوردا، اونو بؤیوک توتماق اوچون بیرآرایا گتیریبدی، آذربایجانین تاریخینده چوخ اهمیتلی و تای سیز بیر گوندور. منجه خردادین بیری آذربایجانین وارلیغینی اثبات ائدن بیر گوندور. چون آذربایجانین وارلیغی گئچن 80 ایل ده دانیلمیشدی. منیم فیکریمجه، ان آزی، بیزیم نسلیمیزه، آذربایجانین آدی دا اولسایدی، آمما دادی یوخ ایدی. فارس فاشیزمی اونو محو اتمیه ساری آپاریردی. دئمک اولار کی اونلار آذربایجانی محوائتمه ده، یولون یاریسیندا گئتمیشدیلر و بو خالقی و ایران دا یاشایان تورک میلتین آیاغ آلتینا سالمیشدیلار.

خردادین بیری، گئچمیش ایللر کیمی، بیزی آذربایجانین ملی دمکراتیک حرکاتینا آیید اولان مسئله لری آراشدیرماغا، او حاقدا دانیشماغا و اولدوغ جا آذربایجانین ملی دمکراتیک گئدیشاتین آنالیز ائله مه چاغیریر.

بوگون آذربایجان خالقی و تورک میلتی نین اینکشافی قاباغیندا ان مهم انگل، (مانع) ایرانین دین و دیل فاشیستچیلیگی اساسیندا قورولان رژیمی دیر. بونو هئچ زامان و هئچ آن یادیمیزان چیخارمامالییخ.

گئچن 20 ایلده آذربایجان یوخدان حیاتا گئچمیش بیر میلت کیمی آذربایجاندا، ایراندا، بؤلگه ده (منطقه ده) و دنیادا اؤزونه کیچیک ده اولسا، بیر یئر قازاندی. مهم اولان فاکت بودور کی؛ گئچن 20 ایلده، آذربایجان حرکاتی نه قدر گئنیمیش اولورسادا، دوشمن بالاجا بیر آتلیم دا آرخایا آلتماییبدیر. بونون معناسی اودور کی آذربایجان حرکاتی حله ده بیر سیاسی تاثیر قویان قوه یه چؤنمییب دیر.  

ایرانین دین و دیل فاشیستچیلیگی اساسیندا قورولان رژیمین، بو گون غیرمتعارف سیاستلری، باتی دولت لری و آونلارین باشچی لیغیندا آمریکا ایله درین گرگلنلیک ده دیر. دنیا عمومی افکاری، اوروپا دا گئدن دوشونوش گؤستریر کی، ایران باتی دولتلریندن طرفیندن بیر حربی هوجوما معروض قالا بیلر. بئلنچی بیر هجوم ایرانا، آذربایجانی جیدی شکیلده تاثیر آلتینا آلاجاقدیر. بو نا گوره بیزیم بو شرایطین قاباغ گلمه سینه معین بیر فیکریمیز اولمالی دیر. باشقا سؤزجه، اگر ایران، آمریکا و اونون متحدیلرینین حربی هجومونا معروض قالسا، آذربایجان حرکاتی نا بیر تازا و چتین شرایط یارانیر. آذربایجان حرکاتی بو تازا شرایط ه بیر یول و او چتین دوروما بیر آچیلیش آختارمالی دیر.  

بونا گؤره ده آذربایجانین ملی دمکراتیک حرکاتی بوگون، ایکی فرقلی اوزون و قیسسا مودتلی استراتژی نی، بیر بیرنین یانیندا دوشونوب، یاشادمالی دیر.

آمما، اوزون مودتلی استراتژی؛

نرمال اولاراق، آذربایجانین ملی دمکراتیک حرکاتی اؤزونه بیر اوزون مودتلی ایستراتژی گؤتورملی ایدیر؛

هویت مسئله سین تبلیغ ائتمک، آنا دیلین آذربایجان مبارزه سینین مرکزینده قویماق، سیاسی ادبیات یاراتماق، آذربایجان و تورکلرین تاریخینه درینلشمه، آذربایجانین سیاسی مسئله سین تئوریزه ائتمک اوچون درگی لر، کیتابلار یایماق، مدنی و فرهنگی درنکلر یاراتماق و یاواش یاواش سیاسی قوروملارین حیاتا گئچمسی، بونو گؤستریر کی آذربایجان حرکاتی اوزون مودتلی بیر استراتژی چرچواسیندا حرکت ائدیر. بو دا نرمال دیر. 

بو استراتژینین مثبت جهت لری بو دور کی؛

آذربایجانین ملی دمکراتیک فیکری میلتمیزین آراسیندا داها چوخ یایلیر و هر بیر آذربایجانلی آیدینجا بو حرکته قاتیلیر. بو جهت حرکتین اساس قوه سینی تشکیل ائدیر.

اوزون مودتلی استراتژی، مبارزه نی تجربه ایله بیرلشدیریر و تجربه لی سیاست چی لر، تجربه لی و قدرتلی پارتیالار و اونلارا رامن تجربه یه دایانان سیاست میدانا چیخیر.

اوزون مودتلی استراتژی، ایران دا یاشایان باشقا میلتلرآراسیندا آیندیلیق و بیرلیک یاراتماق، و باشقاجا، دنیا عمومی افکارینا آذربایجان خالقینین و تورک میلتینین حاقلارین تانیش ائتمک اوچون، بیزیم میلتیمیزه بؤیوک ایمکانلار یارالدیر.

آمما اوزون مدتلی استراتژی آذربایجان گله جی اوچون بیر منفی اثری اولا بیلر. اودا بودور کی؛ آذربایجان خالقی گئچن 80 ایلده جیدی بیر ارتمه سیاستینه معروض قالیب و  بیرجور، او سیاست ایله اؤزون اویقونلاشدیریب دیر.

ایران رژیمی تامام فتنه لر و حیله لرده ن ایستفاده ائتمک له آذربایجان حرکاتینی نتیجه سیز قویما و اولدوغوجا حرکتی سوروندورمه و اونو اوزالتماسی دیر. مثال اولاراق بو رژیم بلکه 10 ایل بوندان اول، تبریز یونیورسیته سینده آذربایجان تورکجه سی کورسوسون آچماغینین وعده سین وئرمیشدی. آمما او وعده هئچ زامان عمله گئچمدی. رژیم، بو سیاستله خالقیمیز آراسیندا اومودسوزلوق (مایوسلوق) یاراتما، فعال لار آراسیندا منفعلییک و بوندان اهمتلی، فارس رژیمینین بو سوروندروجی زاماندان آذربایجانلی لاری داها چوخ اریتیلمه سیاستینه معروض قویماسی فاکتدیر.

باخین، بیر نئچه ایل بوندان قاباخ، اوشاقلار 7 یاشیندا، مکتب، مدرسه نی باشلایاندا، آسیمله سیاستی نین طورونا دوشوردولر. آمما بوگون قادین لارین ایشله مه سی و اوشاق باخچالارینین سایی سی نین آرتماسی، اوشاقلاری همان بیر و یا ایکی یاشلاریندان، اوشاق باخچالاریندا اریتمه سیاستینه معروض قالیرلار. فارس فاشیستلرینین بو غیر اینسانی سیاستلری، اوزون زامان سورورسه، بیزیم اوشاقلاریمز گله جکده، اؤز گئچمیش نسیلین قاباغیندا بیر انگل اولا بیلرلر. بو نا گؤره اوزون مدتلی استراتژی، فارس آپارتایدی نین  گئنیش اریتمه سیاستین آپاردیغی زامان، بیزیم میلتیمزه چوخ زیانلی اولاجاقدیر.

آمما، قیسسا مودتلی استراتژی، البته که سیاسی شرایط ین گرگینلییندن قاناقلانیر. هر حالدا آذربایجان حرکاتی قاباغیمیزا گلن بو شرایط ده، کی ممکن دور تعیین ائدیجی بیر شرایط اولسون، حاضیرلیغی لازیمدیر.

زامان گئچدیجه و ایران لا،  باتی دولتلرینین آراسی داها گرگینلشسه، حربی  و جنگی شرایط قاباغا گله بیلر. خارجی قوه لر بو گرگینلیک اساسیندا ایرانی ایشغال ائدیرسه لر، آذربایجان حرکاتی قیسسا موتدلی استراتژی یه دایانماسی بیر ضرورت دیر. آیدین دیر که بیز خارجی قوه لرین باشقا مملکتلری ایشغال ائتمه سی و اونلارا سیاسی آلترناتیو یاراتماسی ایله مخالیفیک. آمما بو مخالیفت بین الخلق قوه لرین ایشغال ائتمه پلانلاری اولورسا، قاباغینی آلا بیلمز. بو نا گؤره آذربایجان حرکاتی نین بئله بیر شرایط ، قاباغا گلیرسه، فیکیر و استراتژی سی اولمالی دیر.

قیسسا مودتلی استراتژی یالنیز بیر ضرورت دن قایناقلانیر. بئله بیر شرایط ده، آذربایجان خالقی گئنش بیر چتینلیگه و آغیرلیغا معروض قالاجاقدیر. چون کی قیسسا مودتده آذربایجان حرکاتی ان مهم اسگیه لیخلارلا قارشی قارشییا دوراجاقدیر. او چتینلیکلردن عبارت اولان؛

ایراندا تورکلرین، عمومی افکاری مللی فیکیر باخیمدان ضعیف دیر. عمومی افکارین بو سویه ده اولماسی حرکاتا باشقا جهتلردن ده ضرر وورور. مثل اوچون سیاسی تشکیلاتلاریمیزین گئنیش مه مه سی و او رابطه ده او تشکیلاتلارین تجربه سیز حالدا قالماسی ان مهم فاکت لاردان دیر.

باشقا مسئله، آذربایجان حرکاتینین هژمونی بوشلوغو دور. آذربایجان حرکاتینا بیر هژمونی یارانماسا، میلتیمیز چوخ بؤیوک پروبلملر و چتینلیکلرله قارشی قارشییا دوراجاقدیر. بو مسئله یه سونرا توخوناجاغام.

 باشقا چتینلیک آذربایجان حرکاتیندا اولان فیکیر آیریلیغی دیر. ایستقلالیت شعارینی وئرنلرین بو آشامادا سیاسی قوه سی چوخ اولورسا، آذربایجان حرکاتی نین گئدیشاتیندا بؤیوک پروبلمللره یول آچا بیلر. چون کی، بو شعار، ایرانین ایچینده آذربایجان علیه سیاسی قوه توپلار، آذربایجان قوه سین ایکی یئره بؤلور، ترکیه و آذربایجان طرفیندن هئچ خوش قارشیلانماز و بین الخلق قوه لر، چوخلی علت لره گوره، بو فیکرین قارشیسندا دورورلار. بو عیلت لره گؤره استقلالیت شعارین قیسسا مدتلی استراتژی چرچواسیندا، پروبلمیلی شعاردیر.

باشقا بیر پروبلم قیسسا مودتلی ایستراتژی ده کؤرد پروبلمی دیر. کؤرد اولتراناسیونالیستلری آذربایجان ارضی سینده گؤزلری واردیر، بو دفعه لرجه گؤستریلیب. آمما آذربایجانین و کوردلرین اصلی دوشمنی فارس فاشیسمی دیر. بونا گؤره هر امکان دان ایستفاده ائدیب آذربایجان کورد بیرلیگی اوچون چالیشماق لازیمدیر. کورد پروبلمین حلی اوچون، مذاکره و دیالوق ان اوستون متودلار ساییلمالی دیر. کورد پارتیا و شخصیت لری ایله دیالوق و دمکراتیک پرنسیبلر اساسیندا، آذربایجان- کورد مسئله سینه آیدینلیق گتیرمک لازیمدیر. آذربایجان سینیرلارین (مرزلرین)، آذربایجانین گلجکده قورولان ملی مجلیسی نین قرار وئرمه حاقی وار. اونا گؤره هم کردستان و هم ده آذربایجان دا آچیخلیق و آیدینلیق گتیرمک ان اؤنملی ایشلردن ساییلیر. بیز اراضی پروبلملرین صلح و دوستلوق یولی ایله حل اولسون دئیه چالیشمالییق. آمما بو او معنا دا دئیر کی، گؤزوموزو بعضی کورد قوه لرینین اولترا ناسیونالیستی سیاستلرینه یوممالییخ. بو پروبلم دمکراتیک و دوستلوقجا حل اولونماسی، هم آذربایجان و هم کردلر چوخ ضرر و زیانا معروض قالیرلار. بو مسئله یه حقیقتاً عقلانیتله چؤزوم تاپمالییق.

آمما قیسسا مودتلی استراتژی نین مثبت جهت لری ده واردیر. بیلدیینیز کیمی، بوگون آذربایجان، کیچیک دولت اولماسی و قاراباغ مسئله سی اوچون و ترکیه، کورد مسئله سی اوچون ایران فارس رژیمی ایله دوستلوق ائدیرلر. آمما صاباح، خاریجی مداخله سی ایرانین حاکمیتین دئشدیرمک آماجی ایله، ایرانی ایشغال ائدیرسه، ایران فارس دولتی نین، قالدیرلماسی، آذربایجانی و ترکیه نی ایرانین ایچری مسئله سینده مداخله ائتمه مجبوریتینده قویاجاقدیر. بو ایستر- ایسته مز، آذربایجان حرکاتینین قیسسا مدتلی ایستراتژی سی نین مثبت جهت لریندن ساییلیر.

آمما هژمونی مسئله سی

آذربایجانین، قیسسا مودتلی استراتژی سینده، آذربایجانین هژمونی پروبلمی ان مهم پروبلم ساییلیر. چون کو، دانیشدیغیمیز قیسسا زامان دا، هم بؤیوک پارتیالارا صاحب اولابولمریخ و همده فیکیر باخیمندان جیدی آیریلییق اولدوغونا گؤره هژمونی بیرلیگی یاراتماق چوخ چتین اولاجاقدیر.

هر کس بیلیر کی، آذربایجان حرکاتینین بیرلیک هژمونوسی اولورسا، آذربایجان خالقینین و تورک میلتی نین ایمکانلارینا گؤره، آذربایجانین گرگینلیک پروسه سیندن گئچمه سی چوخدا چتین اولمویاجاقدیر. اما هژمونی اولمایان یئرده، تمام انرژی لر داغینیق، و سیاسی جریانلار ایچری مسئله لرله مشغول اولابیلرلر. و بو پروبلم آذربایجان اوچون چوخ زیانلی دیر. 

نظر گلیر کی، آذربایجان حرکاتینین بوگونکو شرایطین ده، هئچ بیر پارتیا و یا شخص، اؤزلویونده، بو حرکاتا باشلیق ائده بیلمیه جکدیر. بونا گؤره، هر بیر خارجی قوه، ایرانی ایشغال ائدیرسه، بئله بیر شرایطین قاباغیندا، آذربایجان حرکاتی مستقیل استرتژی دن فایدالانمالی دیر. بو مستقیل استراتژی یالنیز بیر مستقیل آذربایجان هژمونوسونون اولماسی ایله باغلی دیر. بو هژمونونون یارانماسینا بوگوندن فیکیرلشملییک. چون کی قاباخجادان طوفان قالخماسین بیزه خبر وئرن اولمویاجاقدیر.

 منجه، بو رهبرلیکین مرکزین، فیکری و تشکیلاتی باخیمدان، ان چوخ یاخینلیغا صاحیب اولان گروپلار و شخصیتلردن تشکیل اولمالی دیر. سونرا، ایمکان چرچواسیندا، باشقا مستقیل آذربایجان محورلی تشکیلاتلارین نماینده لرین و حتی شخصیتلری بو رهبرلیک بیرلیگینه، هر فیکری آخینا آیید اولورسالارسا، داخیل ائله مک لازیمدیر. طبیعی دیر کی بو رهبرلیک، هم ایچری وهم ده خاریجده یاشایان شخصیت لر، تانیمیش پارتیا لارین نماینده لری، آذربایجانین تانینمیش فرهنگی و سیاسی شخصیتلری ایله برابر یارانیب، و بیرلیگه بیر معنوی شخصیتی (آذربایجاندا ان گئنش قبول اولان شخصی) سؤزچو کیمی تانیتدیرماق لازیمدیر.

بو سؤزچو بیرلیگین سیاسی فیکیرلرین مئدیا و ان مهمی، آذربایجان مئدیاسی واسیطه سی ایله، میللته، چاتدیرمالی دیر. او گرگین و گئچیجی شرایط ده آذربایجان حرکاتی نا،  آیید اولان مدیا، رادیو، تلویزیون، درگی و انترنت سایتلاری، هامیسی بو بیرلیگین سیاسی فیکرین میللته چاتدیرماق وظیفه سین داشیی مالی دیلار.

 بئلنچی بیر بیرلیک او چتین گونلر، هفته لر و بلکه آیلار، قاباغا گلیرسه، عمومی جهتلری آذربایجان حرکاتینا گؤسترملی دیر. تمام فعال لار و تشکیلات لار گؤستریلن جهتلرده حرکت ائدیب و بئله لیکله آذربایجان ان آذ زیان لا، او چتین گونلردن گئچه بیلر. البته بو حاقدا مباحثه حقیقتاً دوام ائتملی دیر...!

امید ائدیرم کی، گله جک بیزمدیر!

Yunes.shameli@gmail.com

2008-05- 14